============================================================

504 كتاب الصيدنة فى الطب و بجوشد تا لون او سرخ شود و اين نوع در مناقع قائم مقام سورى است و ازو. و اگر آب زاگ صاف كرده را زنگار ريزند و بر آتش بريان كنند تا لون او سرخ شود در منفعت چون قلقدار سورى باشد. و جالينوس گويد قلقديس بمرور ايام قلقطار شود. و در كتاب نخب آورده است كه قلقطار يك نوع است ود از انواع زاگها و لون او زرد باشد و چون باتش بريان كرده شود لون او وه سرخ شود چنانكه لون شنگرف. و گويد قلقند هم نوعى است از انواع زاگيهوهر و بلون سبز باشد و اصل اين هر دو نوع قلقند است. و در بعضى مواضع به .تركيب قلقند سازند و طريق او آنست كه زاگ را در آب اندازند و بگذارند تا وهر صاف شود انگاه مقدارى روسختج(5) درو فگنند و بگذارند تا لون آب زاگ يودر بواسطه او سبز شود وصاف گردد بتدريج، چون او را خشك كنند قلقند شود.

و اين نوع از قلقند چون روزگار يابد لون او سپيد شود بشبه سفال بيضه ار مرغ، و چون باين صفت شود، بمرور ايام، او را قلقديس گويند. و بولس گويد قلقديس آنست كه در زمين قبرس آز معادن پديد ايد و منجمد شود و چون روزگارى بر و بگذرد قلقطار شود. و گفتهاند يكى از خواص قلقديس ور آنست كه چون بجرم اهن رسد لون آهن به مجاورت او سرخ شود و اين نوع يهر نيكوتر باشد از انواع او. و قلقطار كم ازوست در منفعت و چون باران بدو جوه رسد بگدازد و متلاشى شود و او را كفشگران بكار برند ج 1. نقل از نسخ خطى سه گانهآ ترجمه فارسى و مخصوصا از تلفيق دو تسخهآ مج ومب. آ. قلقدار ور صورت ديگرى از قلقطار است و پس از اين در چند جا به همين صورت ذكر شده است. 3.ج زاگ گرد همان شب مدحرج است كه در ذيل شب مذكور افتاد. 4. مترجم به اشتباه زعفرآن الحديد را زعفران الجديدا خوانده و آن را به زعفران تازه ترجمه كرده است. زعفران الجديد را به فارسى زنگاهن گويند (فرمول آن را در كتاب الاسرار رازى ترجمه و تحقيق حسنعلى شييانى، فهرست لغات ببينيد). ك. روسختج يا روى سوخته به اصطلاح شيميايى او كسيد دو كوئيور است ور (همان منبع سابق)

Страница 564