============================================================

698. كتاب الصيدنه فى الطب خرغول گويند و انچه متعارف است در پارسى اسپغول است و اسپغول را هيهاهد معرب كردهاند و معرب او اسفيوش است و غول در بعضى مواضع بلغتور پارسى گوش را گويند از اعضاء حيوان و چنانست گوئى نبات او به گوش ور اسپ ماند او را به گوش اسب تشبيه كردهاند و آنكه او را خرغول گويد او هور را به گوش خر تشبيه كرده است. و حمزه(13 گويد اسفيوش پارسى است وهوه معنى او به لغت تازى اذن الكلب بود يعنى گوش سگ. ويك نوع ازو سپيد جه آست ومنبت اين توع بيشتر در سيستانست و اسپغول هندى و جرجانى را منفعت زيادت بود از انواع ديگر و لعاب در وى بيش باشد و از پس اين دو جوه نوع كرمانى در منفعت زيادتست از انواع ديگر و از پس كرمانى در منفعت و قطوناء خوزى نيكوتر است از انواع حتديگر.. و قطوناء خوزى دو نوع است و محمدزكريا گويد علامت نيكوئى در وى آنست كه چون در آب د انداخته شود دانهاى او دز قعر آب نشيند.

1. نقل از نسخ سه گانهآ خطى ترجمهآ فارسى. نقايص و نواقص يك نسخه از روى نسبخهآ ديگر تكميل شد و از نسخه بدل نويسى احتراز ش0 2 . «و بزر قطونا حبة يستشقى بها والمدفيه اكثر.

التهذيب: وحبة يستشفى بها يسميها اهل العراق بزر قطونا. قال الازهرى و سألت عنها البحرانيين فقالوا نحن نسميها حب الذرقة» السان العرب ذيل قطن) . در «مب» «حب الزرفة» با قاء. 3 . در حاشيه منهاج البيان (ورق ب 37) مطاليى دربارهآ بزرقطوناو اسفيوش آمده است كه به احتمال از حمزة اصفهانى است و من به همين مناسبت در اينجا مى آورم : «اسفيوش: يقال لهذا النبات اسماء ستة وهى اسفيوش واسفه اززه و اسفه گند و بزيوش و كاسروش و بنكو. اما اسفيوش فعرب على اذن الكلب لمشابهته به واما اسفه ارزه فلان ورق هذا النبات يشبه خصى الكلاب و كذلك معنى اسفه گند لان الكلبم فى بعض اللغات يسمى اسفه وللخصى ايضا اسمان وهما ازز وكگند و بزيوش فلتشبيه ورقه باذن العنز و اما بنكو فسمى به لاجل لعايه لان اللعاب يسمى بنك و اسمه بالسريانية زرعاقطونا و عرب على بزرقطوتا.ى» در اصل بجايه خصى الكلاب بورق الكلاب است و آن درست نيست. اسفه ارزه را در دو جا اسفه ارنه نوشته وى خ است و ان درست نيست به دليل كلمه «ارزه كه معنى كرده است و به دليل آنكه اسپرزه ووه اسفرزه همان بزرقطونا است. ارزى در اوستا به معنى خايه است. مقايسه شود با ارخيس يونانى وه (ليدل و اسكات) .

Страница 558