عربي / فارسي قاموس
فرهنگ ابجدى = المنجد الأبجدي
### || ### || آ- أالألف
أ-
نخستين حرف از حروف هجاء است، اين حرف گاهى ساكن است مانند الف در (قام) كه آنرا (اللينة) نامند، ويا متحرك است كه آنرا (الهمزة) گويند ودر حساب (الجمل) عبارت است از شماره يك (1)، حرف همزه گاهى براى استفهام بكار مى رود مانند: «أقرأت؟»: آيا خواندى؟، «أما قرأت؟» آيا نخواندى؟، «أفي البيت أخوك؟»: آيا برادرت در خانه است؟ وگاهى براى نداى نزديك است مانند:
«أزيد اقبل»: اى زيد بيا. ونيز براى تسويه بكار مى رود وضابطه آن امكان تبديل جمله داخل بر آن به مصدر است مانند «سواء علي أقمت ام قعدت» يعنى «سواء علي قيامك وقعودك»: برخاستن ونشستن تو براى من يكسان است.
آ-
حرف نداء براى دور است يا نظير آن مانند آنكه در خواب يا غفلت باشد.
=الآئب-
ج أوب وأياب وأواب [أوب]: آنكه برگشته باشد، توبه كننده.
=الآئس-
[أيس]: نوميد، نااميد، مأيوس.
=آب-
أوبا ومآبا [أوب] من السفر: از مسافرت برگشت،- الى الله: بدرگاه خدا توبه كرد،- ت الشمس: آفتاب غروب كرد،- الماء:
شبانگاه خود را به آب رسانيد،- أوبا ه:
بسوى او بازگشت،- اليه: شبانگاه نزد او آمد.
=آب-
ماه ميان تموز وايلول است. اين ماه 31 روز است وهشتمين ماه از
سال ميلادى است كه مطابق با مرداد ماه سال شمسى است، نام ديگر آن (أوغسطس) است كه آنرا (اوت يا آگست) نيز گويند.
=الآب-
[أبو] عند المسيحيين: اقنوم اول از سه اقنوم نزد مسيحيان است.
=الآبدة-
ج أوابد: آنچه كه شگفت انگيز بوده وكاربردى كم داشته باشد،
آنچه كه به ندرت شگفت انگيز باشد، جانور وحشى، بلاى سختى كه هميشه از آن ياد شود.
=الآبق-
ج أبق وأباق: بنده اى كه از ارباب خود گريخته باشد.
=الآبل-
ج أبال: آنكه در امر شتران مهارت داشته باشد.
=الآبنوس-
(ن): درخت آبنوس. اين كلمه يونانى است.
=الآبى-
ج آبون وأباة وأباء [أبي]: اسم فاعل از (أبى الشي ء) است.
=آتى-
مؤاتاة [أتي] ه على الشي ء: در آن كار با او موافقت كرد،-
ايتاء اليه الشي ء: آن چيز را به سوى او راند،- فلانا الشي ء: آن چيز را به فلانى داد؛ «آتنا غداءنا»: غذاى ما را بياور.
=الآتي-
آنكه از راه رسيده باشد؛ «الأسبوع الآتي»: هفته آينده.
=الآثار-
جمع أثر؛ «علم الآثار»: باستانشناسى،- عند ألمسلمين: علم حديث
وروايت؛ «دار الآثار»: موزه باستانشناسى، موزه.
=آثر-
إيثارا ه: او را برگزيد وبرترى داد، او را گرامى داشت،- كذا
بكذا: يكى را در پى ديگرى قرار داد.
=آثم-
إيثاما ه: او را به گناه كشانيد.
=الآثم-
اسم فاعل از (أثم) است.
=آج-
إيجاجا الماء: آب را شور وتلخ كرد.
=آجر-
إيجارا الدار فلانا ومن فلان: خانه را به او اجاره داد. پس او
(مؤجر) است وگفته نمى شود (مؤآجر)،- الرجل على كذا: به آن مرد پاداش كار داد؛- مؤاجرة الرجل: آن مرد را به كار گرفت.
=الآجرة-
ج الآجر: خشت پخته (آجر) كه در زبان متداول به آن (القرميد) گويند.
=الآجل-
دير آينده، اين كلمه متضاد (العاجل) است؛ «عاجلا أو آجلا»: زود
يا دير؛ «فى العاجل والآجل»: هم اكنون ودر آينده.
=الآجلة-
ضد (العاجلة) است، روز واپسين، آخرت.
=الآجن-
من الماء: آبى كه مزه خود را از دست داده باشد، آب بدمزه.
=الآح-
[أوح]: سفيده تخم مرغ.
=الآحاد-
جمع (الأحد) است، در عدد گفته مى شود: «الآحاد» همچنانكه گويند
«العشرات والمئات» دهها وصدها؛ «آحاد الالوف»: هزاران هزار.
=آخى-
إخاء ومؤاخاة وإخاوة [أخو] ه: برادر يا دوست او شد.
=آخذ-
مؤاخذة ه: او را ملامت ونكوهش كرد،- ه على ذنبه وبذنبه: او را
به گناهى كه مرتكب شده بود كيفر داد.
=الآخر-
ج آخرون، م أخرى وأخراة، ج أخر
مخ ۱
وأخريات: ديگر؛ «من آن الى آخر»: از گاهى تا گاه ديگر؛ «هو
الآخر» او نيز ديگرى است.
=الآخر-
ج آخرون، م أخرى، ج أخريات: ضد (أول) است، پايان؛ «آخر الأمر»:
پايان كار؛ «آخر الزمان»: پايان روزگار ؛ «عن آخره»: به تمامى آن؛ «من آخره»: از پايان آن؛ «الى آخره»: پياپى.
=الآخرة-
زندگى واپسين، آخرت. منسوب اين كلمه را (اخروي) گويند.
=الآد-
[أيد]: نيرو، توان، قوه.
=آدى-
إيداء [أدي]: آماده شد، نيرومند شد،- ه عليه: او را يارى كرد
ونيرومند ساخت.
=الآداب-
جمع (الأدب) است، اخلاق، علم اخلاق، دانش وفرهنگ وبطور كلى بر
امتيازات وشايستگى وبرازندگى شخص يا چيزى اطلاق مى شود مانند «آداب الدرس وآداب القاضي» الخ.
=آدم-
ج آوادم: آدم ابو البشر، ونيز بر افراد جنس انسان اطلاق مى شود.
=الآدم-
م أدماء ج أدم: گندمگون.
=الآدمي-
انسان، منسوب به (الآدم) است، لطيف، آنكه داراى اخلاق نيكو است.
=آذى-
إيذاء [أذي] الرجل: آن مرد را آزار داد.
=آذار-
ماه سوم از سال ميلادى است كه بين شباط ونيسان مى باشد. اين
ماه داراى 31 روز استكه مطابق با يازدهم اسفندماه تا يازدهم فروردين ماه هر سال شمسى است وبه آن (مارس يا مارت يا مارچ) نيز گويند.
=الآذان-
جمع الأذن؛ «آذان الفأر» (ن): نام گلى است اروپائى از رسته
(الحمحميات) به رنگ آبى ودانه هاى ريز؛ «آذان الجدي وآذان الأرنب وآذان الفيل» (ن): نام گياهانى است داراى گلهاى زيبا كه براى تزيين بكار برده مى شوند.
=آذن-
إيذانا فلانا الأمر وبالأمر: فلانى را بر آن كار آگاه كرد.
=آرب-
مؤاربة [أرب] ه: به او نيرنگ زد واو را فريب داد.
=الآرة-
[أور]: منقل، آتشدان.
=آرخ-
مؤارخة [أرخ] الكتاب او الحادث: تاريخ نوشته يا حادثه وپيشامد
را بيان كرد.
=آرق-
إيراقا [أرق] ه: او را بيدار نگهداشت.
=الأرق-
آنكه خواب از او بدر رود وشب را نخوابد.
=آزى-
مؤازاة [أزي] الرجل: با آن مرد همگام شد وپا به پاى او راه رفت.
=آزر-
مؤازرة [أزر] ه: او را كمك ويارى كرد.
=آزف-
إيزافا [أزف] ه: او را شتابانيد.
=الآزمة-
ج أوازم [أزم]: سختى ومضيقه، قحطى وخشكسالى.
=آس-
يؤوس أوسا وإياسا [أوس] ه: به او چيزى بخشيد، به او آنچه را كه
از دست داده بود عوض داد.
=الآس-
### || (ن): گياهى است از رسته (الآسيات)، ميوه هاى ريز
وخوشمزه به رنگهاى سفيد وسياه دارد. نام ديگر آن «الريحان» است ودانه هاى آنرا در زبان متداول (الحنبلاس) يا (حب الآس) گويند؛ «الآس البري» (ن): گونه ديگرى از درخت آس دانه زمينى است كه در زبان متداول به آن «شرابة الراعي» گويند.
=آسى-
مؤاساة [أسو، أسي] الرجل في ماله: در مال يا دارائى خود آن مرد
را برابرى داد؛ «آسيته بنفسي»: با جان خود او را برابرى وآرامش خاطر دادم،- ه: در پيشامد ناگوارى كه بر او وارد شده بود تسليت گفت،- بينهما: اختلاف ميان آن دو را برطرف وآشتى برقرار كرد،- ايساء ه: او را غمگين كرد.
=آسال-
[أسل]، «هو على آسال من أبيه»: او نشانه هائى از پدرش دارد.
=الآسة-
(ن): واحد (الآس) است.
=آسف-
إيسافا ه: او را به خشم درآورد واندوهگين كرد.
=الآسف-
اندوهگين، دلباخته.
=الآسن-
آب كه رنگ ومزه وبوى آن دگرگون شده باشد.
=الآسي-
ج أسيانون: غمگسار،- ج أساة وإساء: پزشك، دكتر.
=الآسية-
ج أسييات وأسايا: زن غمگين وغمگسار،- ج آسيات وأواس: پزشك زن،
خانم دكتر،- ج أواس: ستون، عمود.
=الآشر-
ج أواشر (ع ا): خار پاى ملخ، گره ريز كه بر نوك بال ملخ است.
=آصد-
إبصادا [أصد] الباب: درب را بست.
=آصر-
مؤاصرة ه: نزديك يا مجاور وهمسايه او شد.
=الآصرة-
ج أواصر: آنچه كه تو را با ديگرى از نظر خويشاوندى ويا نيكى
پيوند دهد؛ «أواصر الولاء او الصداقة»: پيوندهاى دوستى ومحبت.
=آصل-
إيصالا: بهنگام اصيل (عصر) داخل شد.
=آض-
يئيض أيضا [أيض]: شد، بازگشت.
=الآفة-
ج آفات [أوف]: آفت، آسيب، آنچه كه باعث فساد وتباهى باشد.
=الآفكة-
ج أوافك من السنين: سال قحطى وخشكسالى.
=الآفل-
ج أفل وأفول: غايب؛ «فلان كعبه سافل ونجمه آفل»: بخت فلانى
برگشته وستاره اش غروب كرده است.
=آق-
- أوقا [أوق] عليه: بر روى آن خميده شد ، بر روى آن مشرف شد،
براى او فال بد زد.
=آكد-
إيكادا [وكد] العهد او السرج: پيمان يا زين را محكم واستوار
بست. (به كار بردن اين كلمه با واو فصيحتر است).
=الآكد-
مرادف (الأوكد) است.
=آكف-
إيكافا [أكف] الحمار: بر پشت آن خر پالان انداخت وآنرا بست،- الأكاف:
پالان را دوخت.
=آكف-
إيكافا [وكف] الحمار: مرادف (اكفه) است.
مخ ۲
=آكل-
مؤاكلة وإكالا ه: با او غذا خورد، او را غذا داد،- ايكالا
فلانا الشي ء: او را غذا خورانيد.
=آكل النمل-
(ح): جانور مورچه خوار. اين جانور دندان ندارد ومورچگان را با
زبان خود شكار مى كند ومى خورد.
=الآكلة-
بيمارى خوره كه در عضو بدن پديد مىيد وبتدريج عضو را خورده
ونابود مى كند.
=آل-
### || يؤول أولا ومآلا [أول] اليه: بسوى او برگشت؛ «آل
الأمر اليه»: كار بدست او افتاد؛ «آل به المطاف الى»: گرديدن وپيگيرى او را به ... رسانيد،- إيالا وأولا الرعية: امور مردم را با سياست وتدبير اداره كرد،- أولا وإيالا وإيالة على القوم: امور آن قوم را بعهده گرفت وبر آنها فرمانروائى كرد.
=الآل-
[أول]: سراب يا آنچه كه در تابستان يا در ميانه روز همانند آب
ميان زمين وآسمان در بيابان ديده شود، خانواده بزرگ واشرافى؛ «آل الرجل»: خانواده مرد.
=آلى-
إيلاء [ألو]: سوگند خورد؛ «آليت أفعل كذا»: سوگند خوردم كه آن كار را نكنم (با حذف لا پس از فعل قسم)،- على نفسه أن:
تعهد نمود كه ...
=الآلاتي-
[أول]: آنكه امور ابزارى را عهده دار باشد، نوازنده ابزار
موسيقى.
=الآلة-
ج آل وآلات: آلت، ماشين، ابزار؛ «الآلة الحاسبة»: ماشين حساب؛ «الآلة الكاتبة»:
ماشين تحرير؛ «آلة الجر» و«الآلة الرافعة»:
ماشين جرثقيل، كارگر مجري (انجام دهنده كار)؛ «هو آلة بين
يديه»: او مجري اوامر اوست.
=آلف-
إلافا ومؤالفة ه: با او آميزش ومعاشرت كرد،- إيلافا المكان:
ملازم آن مكان شد وبه آن عادت كرد،- ه المكان:
او را به آن مكان عادت داد وملازم آنجا كرد،- القوم: آن قوم را
يكهزار نفر كرد،- القوم: آن قوم يكهزار نفر شدند.
=آلم-
إيلاما ه: او را به درد آورد.
=الآله-
[وله]: مرادف (الواله) است.
=الآلي-
[أول]: منسوب به (الآلة) است، اتوماتيكى؛ «حركة آلية» حركت ماشينى؛ «الهاتف الآلي»: تلفن مغناطيسى؛ «القوات الآلية»: نيروى زرهى كه عهده دار نقل وانتقال سربازان است.
=آم-
يئيم أيمة وأيما [أيم] الرجل من زوجته أو المرأة من زوجها: آن
مرد زن خود را يا آن زن مرد خود را از دست داد.
=آمر-
مؤامرة ه في أمر: در كارى با او مشورت كرد.
=الآمر-
امر دهنده، فرمانده، كارفرما؛ «الآمر الناهي»: فرمانرواى مطلق،
آنكه گره كار بدست او باز شود.
=آمن-
إيمانا به: او را تأييد وبه او اعتماد كرد،- له: از او
فرمانبردارى وبه وى فروتنى كرد.
=الآمن-
آنكه در امان واطمينان باشد.
=آمين-
اسم فعل است بمعناى «استجب»:
اجابت كن، بپذير يا بمعناى «فليكن كذلك»: آن چنان باشد.
=آن-
يئين أينا [أين]: هنگام آن فرارسيد؛ «آن لك ان تفعل كذا»:
هنگام انجام آن كار براى تو فرارسيد: «آن الأوان»: فرصت بدست آمد.
=الآن-
اين كلمه ظرف زمان است بمعناى هم اكنون،- ج آونة: هنگام، اكنون؛ «فى آن واحد»: در يك زمان؛ «من آن الى آخر»:
گاهگاهى؛ «ما بين آن وآخر»: از هنگامى به هنگام ديگر؛ «آنا بعد آن» پياپى، ساعت به ساعت، لحظه به لحظه؛ «حتى الآن»:
تاكنون؛ «بعد الآن»: از هم اكنون به بعد؛ «من الآن فصاعدا»: از
اكنون تا آينده؛ «آنا فآنا»: بتدريج، پى در پى.
=آنى-
إيناء [أني] فلانا: او را بتأخير انداخت.
=آناء-
[أين] الليل: ساعات شب، شبانگاه.
=الآنام-
خلق، آفريده شدگان.
=آنث-
إيناثا ت المرأة: آن زن دختر زائيد.
=آنس-
يؤنس إيناسا ه: او را مأنوس كرد، او را سرگرم كرد،- الصوت: صدا
را شنيد،- الشي ء: آن چيز را ديد؛ «آنس من جانب الطور نارا»: از سمت كوه طور آتشى ديد،- فيه الكفاية: كفايت وتوان را بدست آورد،- يؤانس مؤانسة ه: با او انس گرفت، با وى مهربانى كرد، به او تسليت گفت ودلدارى داد.
=الآنسة-
ج أوانس: دختر خوش قلب، دوشيزه.
=آنفا-
از زمانى نزديك، پيش از اين؛ «ذكرته آنفا»: يك ساعت قبل در ذكر
وياد او بودم. اين كلمه منصوب به ظرفيت است.
=آنق-
إيناقا ه: او را به شگفتى درآورد.
=آنق-
إيناقا ونيقا [نوق] الشي ء فلانا: آن چيز فلانى را شگفت زده
كرد، (آنق مقلوب كلمه أناق است ومصدر آن بر خلاف قياس نيقا مى باشد).
=الآني-
آنكه بسيار دورانديش وبردبار باشد.
=آه-
اسم فعل است بمعناى مضارع كه براى درد بكار مى رود، افسوس.
=آه-
-- أوها [أوه]: شكايت كرد ودرد كشيد، آه يا آها يا أوه يا اوه
گفت، آه كشيد.
=آه-
مرادف (آه) است؛ «آه من هذا الأمر»:
آه از اين امر كه براى من دردمند است.
=آه-
مرادف (آه) است.
=آها-
مرادف (آه) است.
=الآهل-
آنكه زن وفرزند دارد، عيالمند،- من الأمكنة: جايى كه مردم در
آن زندگى كنند.
=آوى-
إيواء [أوي] ه البيت وإلى البيت: او را در خانه جاى داد، او را
به خانه برد وساكن كرد.
=آوب-
مؤاوبة [أوب] الركاب: سواران در راه با هم مسابقه دادند،-
القوم: آن قوم تمامى روز را راه رفتند وشب هنگام استراحت كردند.
=الآي-
[أوي]: جمع (آية) است.
مخ ۳
=الآية-
ج آي وآيات [أوي]: نشانه، علامت، عبرت، عبارتى از كتاب آسمانى؛
«آية الرجل»: شخصيت وقيافه مرد.
=آيد-
مؤابدة [أيد] ه: او را توانا ونيرومند كرد، او را تثبيت
واستوار كرد.
=آيس-
إيئاسا [أيس] ه: او را نااميد كرد.
=آيس-
إياسا ومؤايسة [يأس] ه: او را به نوميدى كشانيد.
=ائتاب-
ائتيابا [أوب]: بازگشت،- الماء:
شبانگاه به آب وارد شد.
=ائتج-
ائتجاجا [أج]: شعله ور شد،- ت النار: گرمى آتش زياد شد.
=ائتزر-
ائتزارا [أزر]: شلوار پوشيد.
=ائتدم-
ائتداما [أدم]: نان را با نان خورش خورد.
=ائتشب-
ائتشابا [أشب] القوم: آن قوم با هم آميزش كردند.
=ائتكل-
ائتكالا [أكل]: پاره اى از آن پاره ديگر را خورد،- ت النار:
شعله آتش افزون شد گويا پاره اى از آن پاره ديگر را مى خورد،- من الغضب: از سختى خشم سوخت.
=ائتلى-
ائتلاء [ألو]: سوگند ياد كرد.
=الائتلاف-
[ألف]: پيمان بستن ومتحد شدن؛ «وزارة ائتلاف»: كابينه ائتلافى.
=ائتلف-
ائتلافا [ألف] القوم: آن قوم گردهم آمدند،- معه: با او يكنواخت شد.
=ائتلق-
ائتلافا [ألق] البرق: برق درخشيد.
=ائتم-
ائتماما [أم] ه: بسوى او رفت، قصد وى كرد،- به: به او اقتدا
كرد، از او پيروى كرد.
=ائتمر-
ائتمارا [أمر] القوم: آن قوم با هم مشورت كردند،- القوم بفلان:
آن قوم براى كشتن فلانى با هم تبانى كردند،- ه: با او مشورت كرد،- الأمر وبه: دستور او را اطاعت كرد؛ «ائتمر بأمره»: به فرمان او گردن نهاد وفروتنى كرد.
=ائتمن-
ائتمانا [أمن] ه: او را امين خود شمرد،- ه على كذا: او را بر
چيزى امين نمود، وى را امانت دار چيزى كرد.
=الأب-
ج آباء [أبو]: از اسماء خمسه است.
### || اعراب اين اسمها با حرف است مانند «جاء ابوك، رأيت
اباك، مررت بابيك». ونيز براى منادى «يا أبى ويا ابت» گويند ومعناى آن پدر است؛ «تناقلوه أبا عن جد»: آن چيز را به ارث بردند، آنكه چيزى را بوجود آورد مانند «ابو الاستقلال»: بنيانگذار استقلال؛ «ابو الوطن»: پدر ميهن؛ «ابو الذرة»: مكتشف نيروى اتم، «بابي أنت»: پدرم فداى تو.
=أبا-
- إباوة وأبوة وأبوا [أبو]: پدر شد،- ه: او را تربيت كرد وپرورانيد؛ «ابوته واممته»:
براى او پدر ومادر بودم.
=أبى-
- إباء وإباءة [أبي] الشي ء: آن چيز را نپذيرفت، آن چيز را
نخواست، از آن چيز كراهت ورزيد،- الشي ء عليه: از آن چيز او را بازداشت، آن چيز را بر وى ممنوع كرد.
=أباء-
إباءة [بوأ] الشي ء وبالشي ء اليه وعليه: آن چيز را
برگردانيد،- القاتل بالقتيل: قاتل را كشت وقصاص كرد،- بالمكان: در آن جاى اقامت گزيد،- ه منزلا وفى المنزل: او را در آن منزل اقامت داد،- منه: از وى گريخت.
=الإباء-
[أبي]: نپذيرفتن، تنفر، عزت وبزرگى نفس.
=الأبابيل-
گروهها، فرقه ها، اين كلمه جمع است ومفرد ندارد؛ «طير أبابيل»:
پرندگان گرد هم آمده در پروازهاى پياپى.
=الأباجور-
مرادف (القباجور) وبمعناى اپاژور است (چراغ روميزى بزرگ).
=أباح-
إباحة [بوح] السر: راز را آشكار كرد،- الشي ء: آن چيز را اجازه داد.
=الإباحي-
آنكه براى خود وديگرى كارهاى حرام را اجازه دهد، آنكه پاى بند
مقررات نباشد.
=الإباحية-
عدم رعايت به قانون يا قواعد اخلاقى، مرادف (الفوضوية) بمعناى
پاى بند نبودن بمقررات است.
=أباد-
إبادة [بيد] ه: او را نابود كرد، آن را ويران كرد.
=الإبادة-
نابود كردن، ويران نمودن.
=أباديد تباديد-
[بد]؛ «ذهبوا اباديد تباديد»:
رفتند واز هم جدا شدند؛ «طير اباديد وتباديد»: پرندگان متفرق
واز هم جدا شده.
=أبار-
إبارة [بور] ه: او را نابود كرد، هلاك نمود.
=الأبار-
سوزن ساز، سوزن فروش، آنكه گرد نرى بر نخل خرما ريزد، كك كه
نيش مى زند.
=الأباشة-
من الناس: گروه هاى مختلف مردم، اوباش.
=أباض-
إباضة [بيض] ت المرأة: زن فرزندان سفيد زائيد.
=الإباط-
آنچه كه در زير بغل گيرند.
=أبال-
إبالة [بول] ه: او را به بول كردن واداشت.
=الإبالة-
جمعيت، گروه،- ت: يك بسته از پارچه محكم بافت كه پيچيده شده باشد. اين كلمه ايتاليائى است.
=الإبالة-
يك پشته از گياه وهيزم؛ «ضغث على ابالة»: بلائى كه روى بلائى آيد.
=أبان-
إبانة [بين] الشي ء: آن چيز را بريد وجدا كرد؛ «ضربه فأبان
رأسه من جسده»: با يك ضربه سر از بدنش جدا كرد، آن چيز را توضيح داد،- الشي ء: آن چيز روشن وآشكار شد.
=الإبان-
وقت، زمان؛ «هو فى ابان شبابه»: او در دوران جوانى است.
=أبأس-
إبئاسا [بأس]: سختيها بر او وارد آمد،- ه: سختيها را بر او
وارد كرد.
=ابتاض-
ابتياضا [بيض]: كلاه خود بر سر نهاد.
=ابتاع-
ابتياعا [بيع] الشي ء: آن چيز را خريد.
=أبت-
إبتاتا [بت] ه: آن را بريد،- الامر: آن كار را انجام داد،-
الرجل: آن مرد را خسته كرد.
=ابتأس-
ابتآسا [بأس]: بدبين واندوهگين شد؛ «لا تبتئس بما كانوا يعملون»: از آنچه كه
مخ ۴
مى كردند اندوهگين مباش.
=ابتد-
ابتدادا [بد] الرجلان فلانا بالضرب: آن دو مرد فلانى را از دو
طرف زدند.
=الابتدائي-
آغازين، اولى؛ «المحكمة الابتدائية»: دادگاه بدوى؛ «التعليم الابتدائي»:
مرحله اول تعليمات عمومى؛ «الشهادة الابتدائية»: گواهينامه
پايان تحصيلات ابتدائى (دبستان).
=الابتداع-
به وجود آوردن چيزى نو، ابتكار، نيروى خلاق.
=ابتدأ-
ابتداء [بدأ] الشي ء أو به: به چيزى يا به كارى آغاز كرد، آن
چيز را پيش از ديگران آغاز كرد،- بفلان: از فلانى آغاز كرد،- الشي ء: آن چيز را بوجود آورد.
=ابتدر-
ابتدارا [بدر]: شتاب كرد؛ «ابتدر الى ... »: به چيزى يا كارى
شتاب كرد؛ «ابتدره قائلا»: با شتاب در سخن بر او پيشى گرفت،- القوم امرا: آن قوم به كارى شتافتند وبا هم به مسابقه پرداختند تا برنده شناخته شود.
=ابتدع-
ابتداعا [بدع] الشي ء: آن چيز را بوجود آورد يا ساخت.
=ابتده-
ابتداها [بده] الخطبة: بدون نوشته وارتجالى سخنرانى كرد.
=الابتذال-
مص، مبتذل وبىرزش بودن چيزى.
=ابتذل-
ابتذالا [بذل]: لباس كار پوشيد، بزرگى وپرهيزكارى را رها كرد،- الثوب:
جامه را هر روز يا هنگام كار پوشيد، او را به كار وكسب گماشت.
=أبتر-
إبتارا [بتر] ه الله: خداوند او را بى فرزند گردانيد.
=ابتر-
ابترارا [بر]: از ياران خود كناره گيرى كرد، گوشه نشينى اختيار كرد.
=الأبتر-
م بتراء، ج بتر: هر چيزى كه بريده شده باشد، دم بريده، مار
كوتاه وخطرناك، آنكه فرزندى ندارد.
=ابترى-
ابتراء [بري] السهم والقلم: چوبه تير يا قلم را تراشيد.
=الأبتران-
برده وگورخر، بدين نام خوانده، شده اند زيرا خيرى در آنها نيست.
=ابترد-
ابترادا [برد]: با آب سرد شستشو كرد.
=ابترك-
ابتراكا [برك] فلانا: فلانى را بر زمين افكند وزير سينه خود
قرار داد،- فلانا فى عرضه وعليه: فلانى را دشنام داد وبه ناموس او ناسزا گفت.
=ابتز-
ابتزازا [بز] منه الشي ء: آن چيز را با نيرنگ از او گرفت.
=ابتزغ-
ابتزاغا [بزغ] الربيع: بهار آمد، بهار آغاز شد.
=ابتزل-
ابتزالا [بزل] الخمر: ظرف مى را سوراخ كرد،- الجسد: بدن خون
چكانيد،- السقاء: مشك از آنچه كه در آن بود چكه كرد.
=ابتسر-
ابتسارا [بسر] الشي ء: آن چيز را تازه بدست آورد،- الحاجة:
حاجت را پيش از موقع خود خواست،- بالامر: آغاز به كار كرد.
=ابتسل-
ابتسالا [بسل] نفسه للموت: براى مرگ دلاورانه خود را آماده كرد.
=ابتسم-
ابتساما [بسم]: لبخند زد.
=ابتض-
ابتضاضا [بض] القوم: آن قوم را خسته ومستأصل كرد.
=ابتعد-
ابتعادا [بعد] عنه: از او دور شد.
=ابتغى-
ابتغاء [بغي] الشي ء: آن چيز را خواست، آن را طلبيد.
=ابتقع-
ابتقاعا [بقع] لونه: رنگ چهره او از ترس يا اندوه دگرگون شد.
=الابتكار-
اختراع، چيزى نو بوجود آوردن؛ «ابتكار المعاني»: بوجود آوردن
معانى جديد در كلمات وتعبيرات، هر چيز تازه ونو، بدعت.
=ابتكر-
ابتكارا [بكر] الشي ء: چيز تازه اى اختراع كرد،- الفاكهة: نوبر
ميوه را خورد،- فلانا وعلى فلان: بهنگام سپيده دم نزد فلانى آمد.
=ابتل-
ابتلالا [بل] الثوب: جامه خيس شد،- من مرضه: از بيمارى كه داشت
بهبود يافت.
=ابتلى-
ابتلاء [بلي] ه: او را آزمايش كرد،- الشي ء: آن چيز را دانست
وشناخت.
=الابتلاء-
آزمون، آزمايش، امتحان.
=ابتلع-
ابتلاعا [بلع] الشي ء: آن چيز را بلعيد.
=ابتهى-
ابتهاء [بهي] به: به او افتخار كرد.
=ابتهج-
ابتهاجا [بهج] به: به آن خورسند وشادمان شد.
=ابتهر-
ابتهارا [بهر]: درباره چيزى مبالغه كرد، به دروغ گفت كارى كردم
كه نكرده بود،- ه: از عيبى كه داشت او را رسوا كرد،- السيف: شمشير دو نيم شد.
=ابتهل-
ابتهالا [بهل] إلى: براى چيزى دعا وزارى كرد.
=ابتنى-
ابتناء [بني] بينا: خانه اى ساخت، الرجل: به آن مرد نكوئى
كرد،- الرجل: آن مرد داراى فرزندان شد.
=الأبج-
م بجاء [بج]: مرد فراخ چشم؛ «عين بجاء»: چشم فراخ.
=أبجد-
نخستين لفظى است كه در آن حروف هجاء در زبان عربى به حساب (الجمل) جمع آورى شده است. اين الفاظ عبارتند از: ابجد، هوز، حطى، كلمن، سعفص، قرشت، ثخذ، ضظغ، لا؛ «كتاب الأبجدية»:
كتاب آموزش قرائت زبان عربى.
جدول حساب (الجمل) با معادل ارقام حسابى آن:
ا/ 1/ ح/ 8/ س/ 60/ ت/ 400 ب/ 2/ ط/ 9/ ع/ 70/ ث/ 500 ج/ 3/ ي/ 10/ ف/ 80/ خ/ 600 د/ 4/ ك/ 20/ ص/ 90/ ذ/ 700 ه/ 5/ ل/ 30/ ق/ 100/ ض/ 800 و/ 6/ م/ 40/ ر/ 200/ ظ/ 900 ز/ 7/ ن/ 50/ ش/ 300/ غ/ 1000
الأبجل-
ج أباجل (ع ا): رگ بزرگى كه در دست يا پاى مى باشد.
=أبح-
إبحاحا [بح] ه: صداى او را خشن كرد.
=الأبح-
ج بح، م بحاء وبحة: آنكه صدايش
مخ ۵
گرفته وستبر شده باشد.
=أبحر-
إبحارا [بحر]: به دريا سفر كرد،- الماء: آب شور شد،- الرجل
الماء: آب را شور يافت،- ت الأرض: آب در گوشه وكنار زمين فراوان شد.
=الأبخر-
بد بوى، آنچه كه بوى بد دهد.
=الأبخص-
م بخصاء، ج بخص: آنكه در بالاى چشمان يا زير چشمانش پيله وباد
كرده باشد.
=أبخق-
إبخاقا [بخق] عينه: چشم او را كور كرد، چشم او را بركند.
=الأبخق-
مرد يك چشم، كور.
=أبخل-
إبخالا [بخل] ه: او را بخيل يافت.
=أبد-
- أبودا الحيوان: جانور رميد يا وحشى شد،-- ابودا بالمكان: در آن مكان اقامت گزيد،- الشاعر: شاعر شعرى سرود كه معناى آن مفهوم نيست.
=أبد-
- أبدا: وحشت كرد، رميد.
=أبد-
إبدادا [بد] الشي ء بينهم: از آن چيز به هر يك از آنها سهمى بخشيد.
=أبد-
تأبيدا [أبد] ه: آن را جاويدان كرد.
=الأبد-
ج آباد وأبود: دهر، زمان، گردون، روزگار، ازلي، دائم؛ «ابد
الأبدين والآبدين»؛ «ابد الأبد»: «ابد الآباد»؛ «ابد الدهر»؛ «الى الأبد»: روزگار بى پايان، هميشه؛ «ابدا»:
ظرف زمان براى تأكيد منفى است بمعناى قطعا ومطلقا؛ «لا افعله ابدا»: هرگز مطلقا اين كار را نخواهم كرد، وگاهى براى تأكيد مثبت بمعناى هميشه مىيد مانند «أفعله ابدا»: همواره اين كار را خواهم كرد.
=الأبد-
م بداء: آنكه دستها يا رانهايش از هم دور باشند، مرد بزرگ
اندام كه اعضاى بدنش از هم دور باشند.
=أبدى-
إبداء [بدو] الأمر: امر را آشكار كرد، بيان كرد،- رأيا فى كذا:
رأي خود را درباره چيزى بيان كرد،- فى كلامه: در سخن خود گستاخى كرد؛ «ابديت فى منطقك»: در سخن خود دليرى وگستاخى نمودى.
=أبدأ-
إبداء [بدأ] الله الخلق: خداوند مردم را آفريد واز عدم بوجود
آورد،- الرجل: آن مرد چيز نوينى آورد، بدعت گذارد؛ «فلان ما يبدئ وما يعيد»: فلانى هيچ سخنى نمى گويد.
=أبدر-
إبدارا [بدر]: ماه بر او طلوع كرد، در شب مهتابى سفر كرد.
=أبدع-
إبداعا [بدع]: در كار خود مهارت بخرج داد، كار خود را درست
انجام داد،- الرجل: آن مرد بدعت آورد،- الشي ء: آن چيز را ساخت وبوجود آورد.
=أبدل-
إبدالا [بدل] الشي ء منه: عوض آن چيز را گرفت.
=الأبدي-
بى پايان، بىنتها.
=الأبدية-
جاويدان، آخرت.
=أبذى-
إبذاء [بذو] عليه: به او ناسزا گفت.
=أبذأ-
إبذاء [بذأ]: دشنام وناسزا گفت ونكوهيد.
=أبر-
- أبرا وإبارا [أبر] ه: به او آمپول تزريق كرد، از او سخن چينى كرد، او را نابود كرد،- ت العقرب فلانا: عقرب فلانى را نيش زد،- الزرع (ز): درخت را پيوند يا گرد نرى زد.
=أبر-
إبرارا [بر]: در زمين به سير وسياحت پرداخت،- اليمين: به راستى
سوگند ياد كرد،- الله حجته: خداوند حج او را پذيرفت وقبول كرد،- عليه: بر او چيره وپيروز شد.
=الأبر-
اسم تفضيل است.
=الإبراز-
اظهار، بيان، آشكار كردن.
=أبرأ-
إبراء [برأ] المريض: بيمار را شفا بخشيد،- ه من الدين: او را
از بدهى كه داشت مبرى كرد؛ «ابرأ ذمته»: بدهى او را واريز كرد.
=الإبرة-
ج إبر وإبار وإبرات: سوزن خياطى كه با آن دوخت ودوز كنند
وبگونه بزرگ آن (المسلة) گويند؛ «شغل الإبرة»: كار سوزني، نيش عقرب ويا زنبور كه به آن (الحمة) گويند؛ «ابرة مغنطيسية» (ف): عقربه تعيين جهت در شمال؛ «ابرة المحقن» (طب): امپول تزريق دارو كه بر آن نيز (حقنة بإبرة) اطلاق مى شود.
=أبرج-
إبراجا [برج]: برجى بنا نهاد.
=أبرح-
إبراحا [برح] ه: آن چيز را از جايش بر كند وبيرون انداخت.
=أبرد-
إبرادا [برد] اليه البريد: پيك براى او فرستاد،- ه المرض:
بيمارى او را ناتوان كرد.
=أبرز-
إبرازا [برز] ه: آن را آشكار كرد، آن را نشان داد،- الكتاب:
كتاب را منتشر ساخت،- الرجل: آن مرد آماده سفر شد.
=ابرش-
ابرشاشا [برش]: بر روى پوست بدنش نقطه هاى سفيد وسياه پديد آمد.
=الأبرش-
م برشاء، ج برش: آنكه بر روى پوست بدنش نقطه هاى سفيد يا مخالف رنگ پوست پديد آيد؛ «مكان أبرش»:
جائيكه گياهان بسيار ورنگارنگ باشد.
=الأبرشية-
جائيكه زير نظر اسقف كليسا باشد وآنرا (الأسقفية) نيز نامند.
اين كلمه يونانى است.
=الأبرص-
م برصاء، ج برص: آنكه به بيمارى پيسى دچار باشد.
=أبرق-
إبراقا [برق]: تهديد كرد، تلگراف فرستاد، برق او را گرفت،- ت السماء:
آسمان برق زد،- بسيفه: به شمشير خود اشاره كرد،- عن وجهه: چهره
ى خود را آشكار ساخت،- ت المرأة: آن زن خود را آراست.
=الأبرق-
ج أبارق: زمين سخت وناهموار وآميخته به سنگ وشن وگل.
=أبرك-
إبراكا [برك] ه: مرادف (اناخه) است به معناى او را جاى داد.
=أبرم-
إبراما [برم]: آنرا بست، آنرا محكم كرد،- ه: او را خسته ودلتنگ
وبيتاب كرد،- عليه فى الجدال: با دليل وبرهان در اختلافى كه داشت كوشش نمود كه او را قانع ومنصرف كند.
=الإبريج-
شيرزنه كه با آن از شير كره بدست آورند.
=الإبريز-
طلاى ناب. اين كلمه يونانى
مخ ۶
### || است.
=الإبريزي-
مرادف (الإبريز) است.
=الإبريسم-
ابريشم. اين كلمه فارسى است.
=الإبريسم-
مرادف (الإبريسم) است.
=الإبريق-
ج أباريق: آفتابه كه از سفال يا شيشه يا فلز سازند. اين كلمه
فارسى است.
=أبريل-
ماه (نيسان) كه چهارمين ماه از سال ميلادى است ومطابق با ارديبهشت ماه هر سال شمسى است. اين كلمه لاتينى است.
=الإبري-
فروشنده سوزن، سوزن فروش.
=الإبزام-
ج أبازيم: دگمه قابلمه اى، سگك، قزن قفلى، حلقه وزبانه فلزي
كمربند، گيره.
=الإبزيم-
ج أبازيم: مرادف (الإبزام) است؛ «انشب الإبزيم»: دگمه يا گيره
را جاى انداخت يا دوخت. اين كلمه فارسى است.
=أبسر-
إبسارا [بسر] النبات: گياه را پيش از وقت پيوند زد،- النخلة: درخت نخل را پيش از وقت گرد نرى زد،- النخل: نخل خرما بسر (غوره سبز) برآورد،- القرحة:
زخم را پيش از رسيدن خراشيد وبر آن فشار آورد.
=أبسل-
إبسالا [بسل] ه: آن چيز را گرو گرفت، او را بدست نابودى سپرد،-
الله الشي ء: خداوند آن چيز را حرام كرد،- ه لكذا: آن را براى كارى عرضه كرد،- نفسه للموت: خود را براى مرگ آماده كرد.
=أبشر-
إبشارا [بشر] ت الأرض: زمين گياه وسبزه برآورد،- الشي ء: پوست
آن چيز را تراشيد،- الأمر وجهه: آن كار چهره او را زيبا وشاد گردانيد،- فلانا: فلانى را بشارت داد.
=أبشم-
إبشاما [بشم] ه الطعام: غذا بر او سنگين شد ودچار امتلاء گرديد.
=أبصر-
إبصارا [بصر] ه: او را ديد، او را بينا كرد،- الطريق: راه پيدا
وآشكار شد،- الرجل: آن مرد به شهر بصره آمد.
=الأبصر-
با هوشتر، خردمندتر.
=أبض-
إبضاضا [بض] له: به او چيزى كم بخشيد.
=الأبض-
ج آباض (ع ا): زير كاسه زانو، مفصل كف به دست.
=ابضع-
إبضاعا [بضع] الشي ء: آن چيز را بگونه كالاى تجارتى درآورد.
=الإبط-
ج آباط (ع ا): زير بغل (اين كلمه كاربرد مذكر ومؤنث دارد)؛ «ابط الجبل»:
دامنه كوه، پائين كوه.
=الإبطاء-
درنگ كردن ويا دير كردن؛ «دون ابطاء»: فورا، بى درنگ.
=أبطأ-
إبطاء [بطأ]: دير كرد. اين كلمه متضاد (اسرع) است،- عليه
بالأمر: آن كار را براى او بتأخير انداخت.
=الأبطح-
ج أباطح: زمين فراخ وسيل گير كه در آن شن ورمل وسنگريزه باشد.
=أبطر-
إبطارا [بطر] ه: او را شگفت زده كرد، او را شادمان كرد؛ «ابطر
ذرعه»: او را بيش از توانائى تحميل كرد.
=الأبطع-
آنكه دندانهاى فك پائين وى ريخته شده باشد.
=أبطل-
إبطالا [بطل]: باطل آورد. دروغ گفت،- بالشي ء: آن چيز را تباه
كرد واز دست داد، آن چيز را باطل كرد،- عقدا او مفعول حكم: آن پيمان يا حكم را ملغى كرد،- الرجل: آن مرد شوخى وياوه گفت.
=أبطن-
إبطانا [بطن] الدابة: ستور را پوشانيد وبست،- الشي ء: آن چيز
را پنهان كرد.
=الأبعاد-
جمع (البعد) است؛ «قياس الأبعاد»: اندازه گيرى طول؛ «ابعاد المتوازي المستطيلات» (ه): طول وعرض وارتفاع آن.
=الإبعاد-
مص، تبعيد، بيرون كردن، راندن واز شهر وكشورى نفي بلد كردن.
=أبعد-
إبعادا [بعد]: دور شد. اين كلمه متضاد (قرب) است،- ه: او را دور كرد.
ضد (قربه) است.
=الأبعد-
ج أباعد: دورتر، ضد (الأقرب) است.
=أبعض-
إبعاضا [بعض] المكان: در آن مكان پشه زياد شد.
=أبغى-
إبغاء [بغي] ه الشي ء: او را فريفته وطالب آن چيز كرد، او را
در طلب آن چيز يارى نمود؛ «ابغني ضالتي»: براى بدست آوردن گمشده ام مرا يارى كن.
=الأبغث-
م بغثاء، ج بغث وأباغث: رنگ مايل به تيره يا خاكى،- (ح): پرنده
اى آبى كه به رنگ تيره وخاكسترى است.
=أبغض-
إبغاضا [بغض] ه: او را دشمن داشت، از او كينه بدل داشت؛ «ما ابغضنى له!» چقدر از او بدم مىيد، اين فعل تعجب است واز موارد شاذ است زيرا از فعل مزيد (ابغض) ساخته شده است؛ «ما ابغضني اليه»:
او از من متنفر وبا من دشمن است.
=أبق-
- إباقا وأبقا وأبقا العبد: برده از مولاى خود گريخت.
=أبق-
- إباقا وأبقا وأبقا العبد: مرادف (ابق) است.
=أبقى-
إبقاء [بقي] ه: او را پايدار نمود،- عليه: بر او مهربانى ومحبت كرد.
=أبقل-
إبقالا [بقل]: آشكار شد،- المكان:
زمين گياه برآورد، القوم : آن قوم سبزه وگياه يافتند ويا ستوران
آنها گياهان را چريدند.
=أبكى-
إبكاء [بكي] الرجل: آن مرد را به گريه درآورد.
=أبكر-
إبكارا [بكر]: به پيش رفت، شتاب كرد،- فلانا: سپيده دم نزد
فلانى آمد.
=الأبكم-
ج بكم: مرد گنگ وكر، لال.
=أبل-
- أبالة: در رسيدگى به امور شتران مهارت داشت.
=أبل-
- أبلا: مرادف (أبل) است.
=أبل-
إبلالا [بل] من مرضه: از بيمارى كه داشت بهبود يافت،- العود:
در چوب ماده آبى روان شد،- الشجر: درخت ميوه داد.
=الإبل-
ج آبال: شتران.
=الأبل-
ج أبال ... : مرادف (الآبل) است.
مخ ۷
=الإبل-
ج آبال: شتران.
=الأبل-
م بلاء، ج بل: سختترين مصحح وموافق؛ «لا شى ء ابل للجسم من
كذا»: براى بدن چيزى سختتر از آن نيست، مرد بى شرم وكينه توز، مرد فاسد وفاجر.
=أبلى-
إبلاء [بلي] الثوب: جامه را كهنه كرد،- في الحرب بلاء حسنا: در
جنگ سختيها كشيد.
=الأبلة-
[وبل]: آشفتگى، سنگينى، سختى، امتلاء معده؛ «اخذته ابلة الطعام»:
سنگينى غذا باعث امتلاء معده او شد.
=الأبلة-
قبيله، ايل.
=أبلج-
إبلاجا [بلج] الصبح: بامداد برآمد وروشن شد.
=الأبلج-
م بلجاء، ج بلج: واضح وآشكار؛ «حق ابلج»: حقى آشكار، آنكه دو
ابرويش بهم پيوسته نباشد، زيبا روى سفيد وگشاده چهره.
=أبلح-
إبلاحا [بلح] النخل: نخل خرماى سبز برآورد.
=أبلد-
إبلادا [بلد] القوم: آن قوم در شهر اقامت كردند،- ه البلد: وى
را درماندن در شهر ملزم كرد.
=الأبلد-
كم هوش وخرفت، پليد، آنكه دو ابرويش بهم پيوسته نباشد.
=أبلس-
إبلاسا [بلس]: كم خير شد، شكست خورد واندوهگين شد،- فى امره:
در كار خود سرگردان شد،- ه: او را بى خير وخاموش كرد،- من رحمة الله: از رحمت خدا مأيوس شد.
=أبلط-
إبلاطا [بلط]: آنچه از دارائى كه داشت از دست داد وفقير وخانه نشين شد،- الدار: خانه را سنگ فرش كرد،- اللص الرجل: دزد همه دارائى او را گرفت وبر روى زمين رهايش كرد.
=أبلط-
فقير وبى چيز وخاك نشين شد.
=أبلغ -
إبلاغا [بلغ] ه اليه: پيام را به او رسانيد وابلاغ كرد،- ه
الشي ء: آن چيز را به او رسانيد وابلاغ كرد،- ألشرطة بالأمر: پليس را از موضوع با خبر كرد.
=الأبلغ-
آنكه در او مبالغه شود.
=أبلق-
إبلاقا [بلق]: رنگ بدن او سياه وسفيد بود.
=الأبلق-
م بلقاء، ج بلق: آنچه كه به رنگ سياه وسفيد باشد،- (ح): پرنده
ايست دو رنگ كه به (ابى بليق) معروف است؛ «الأبلق الفرد»: دژى مخصوص سموأل بود كه با سنگهاى سياه وسفيد ساخته شده بود؛ «طلب الأبلق العقوق»: آنچه كه غير ممكن است خواست.
=أبله-
إبلاها [بله] الرجل- آن مرد را كودن وابله شناخت.
=الأبله-
م بلهاء، ج بله: مرد سست عقل.
=إبلولق-
ابليلاقا [بلق]: مرادف (ابلق) است.
=إبليس-
ج أبالس وأبالسة: شيطان، اهريمن.
=أبن-
تأبينا [أبن] ه: بر او گريه وزارى كرد.
=الابن-
ج بنون وأبناء [بني]: فرزند پسر، مصغر اين اسم «بني» است
ومنسوب به آن «ابني» و«بنوي» است، «ابن بطنه»: بنده شكم خود.
=ابن آوى-
ج بنات آوى [أوي] (ح): شغال كه در زبان متداول به آن «الواوي» گويند.
كنيه اين حيوان (ابو زهرة) است.
=ابن الأيام-
[يوم]: آنكه به اوضاع واحوال روز آشنا باشد.
=ابن جلا-
[جلو]: مرد معروف ومشهور.
=ابن الحرب-
سرباز، رزمنده.
=ابن ذكاء-
[ذكو]: بامداد، صبح.
=ابن ساعته-
[سوع]: رونده وعبور كننده.
=ابن السبيل-
[سبل]: مسافر، سفر كننده.
=ابن الطود-
[طود]: انعكاس صوت، برگشت آواز.
=ابن قترة-
ج بنات قترة [قتر] (ح): مار خطرناك وكشنده. (اين كلمه غير
منصرف است).
=ابن ليلها-
[ليل]: آنكه شبانگاه تصميم گيرد وبه كارهاى بزرگ دست زند.
=ابن مقرض-
[قرض] (ح): جانورى است مشابه (ابن عرس) راسو وليكن بزرگتر از
آن، سفيد رنگ مايل به زردى كه موشها وگنجشكها وخرگوشها را شكار مى كند.
=ابن يومه-
[يوم]: آنكه بفكر فردايش نباشد؛ «ابن اليوم»: آنكه فقط بفكر
خود باشد.
=أبنى-
إبناء [بني] ه: به او خانه يا ساختمانى بخشيد، به او كمك مالى
كرد تا خانه اى بسازد، او را به ساختن خانه اى تشويق كرد.
=الأبنة-
ج أبن: گره چوب، ميخچه كه در پا پديد آيد ودر زبان متداول به آن (مسمار) گويند، عيب، كينه.
=الابنة-
فرزند دختر، مؤنث (الابن) است.
=ابنة الجبل-
[جبل] (ح): مار، انعكاس صوت.
=الابنم-
مرادف (الابن) است، ميم زائد وبراى مبالغه است واز حركت نون
پيروى مى كند.
=الأبنوس-
(ن): درخت آبنوس كه در مناطق گرمسيرى كاشت مى شود وداراى
چوبهاى بسيار سفت ومحكم است. اين كلمه يونانى است.
=الابني-
منسوب به (الابن) است.
=أبه-
- أبها له: او را بياد آورد، مورد توجه قرار داد؛ «هذا امر لا
يؤبه له»: اين امرى است كه بىهميت است، چيزى نيست كه مورد توجه باشد.
=أبهى-
إبهاء [بهي]: چهره او زيبا شد.
=ابهار-
ابهيرارا [بهر] الليل أو النهار: شب يا روز به نيمه رسيد،
الليل: تاريكى شب بسيار شد،- علينا الليل: شب بر ما دراز شد.
=الإبهام-
ج أباهم وأباهيم [بهم]: بزرگترين انگشت دست يا پا مى باشد. اين
كلمه مؤنث است وگاهى بصورت مذكر بكار مى رود.
=الأبهة-
مرادف (الأبهة است.
=الأبهة-
جاه وجلال، بزرگى، تكبر.
=أبهج-
إبهاجا [بهج] ه: او را خورسند وشادمان كرد،- المكان: آن مكان زيبا وخوش گياه شد.
مخ ۸
=أبهر-
إبهارا [بهر]: شگفت آورد، پس از فقر وپريشانحالى، توانگر
ومستغنى شد، در گرماى نيمه روز قرار گرفت.
=الأبهر-
(ع ا): پشت، كمر؛ «فلان شديد الأبهر»: فلانى داراى پشت
نيرومندى است، رگ گردن؛ «ما زال يراجعه الألم حتى قطع أبهره»: همچنان دردمند بود تا هلاك شد.
=الأبهران-
(ع ا): دو رگ كه از قلب خارج مى شوند وساير رگهاى بدن از آن دو
ريشه دوانند؛ «ذو أبهريه»: شكم او.
=أبهظ-
إبهاظا [بهظ] ه الحمل أو الأمر: بار يا كار بر او سنگينى كرد
وباعث سختيها برايش گرديد.
=أبهم-
إبهاما [بهم] الشي ء: آن چيز مبهم شد،- الأمر: امر بر او مشتبه
شد،- الباب: درب را بست،- ه عن الأمر: او را از آن كار دور كرد.
=الأبهم-
ج بهم: گنگ ونارسا.
=الأبوان-
پدر ومادر.
=أبو الأشبال-
[شبل] (ح): شير.
=أبو براقش-
[برق] (ح): پرنده كوچكى است كه بالاى پرهاى آن به رنگ تيره
وميان آن سرخ وپائين آن سياه است وچون پرهاى خود را از هم بگشايد به رنگهاى گوناگون درآيد، مرد دورو، متلون.
=أبو برجيس-
[برجس] (ن): نام گياهى است پهن، برگهاى آن بشكل نيم كره وگلهاى
آن سرخ رنگ است.
=أبو جابر-
نان.
=أبو جامع-
كنيه سفره يا ميز گسترده غذا است.
=أبو الركب-
[ركب] (طب): گونه اى بيمارى ميكروبى بسان نزله كه باعث دردهائى
در عضلات ومفصلها مى شود.
=أبو زريق-
[زرق] (ح): پرنده ايست در حجمى بزرگتر از گنجشك.
=ابو قترة-
[قتر]: كنيه ى شيطان است.
=أبو الورى-
[وري]: كنيه روزگار وزمانه است.
=أبو اليقظان-
كنيه ى خروس است.
=الأبوة-
پدرى، پدر بودن، رابطه طبيعى ويا شرعى ميان پدر وفرزندان.
=أبي-
- إبى عليه: امتناع كرد، قبول نكرد.
=الأبي-
ابا كننده، امتناع كننده، آنكه از پستيها وزشتيها دورى جويد،
بزرگ منش.
=الأبية-
مؤنث (الأبي) است؛ «نفس ابية»:
نفسى كه از بديها وزشتيها امتناع ورزد.
=الأبيحر-
مصغر (البحر) است بمعناى درياى كوچك.
=الأبيرق-
مصغر (الأبرق) است.
=ابيض-
ابيضاضا [بيض]: سفيد شد. اين كلمه ضد (اسود) است، شادمان شد،-
شعره: موى او سفيد وپير شد.
=الأبيض-
م بيضاء، ج بيض: سفيد بر ضد (الأسود) است، روشن، شمشير؛ «الموت الأبيض»: مرگ ناگهانى؛ «الخيط الأبيض»:
سفيدى فجر، سپيده دم؛ «الذهب الأبيض»:
پلاتين؛ «السلاح الأبيض»: اسلحه سرد، غير آتشين.
=الأبيل-
ج آبال وأبل: راهب مسيحى.
=الأبيلي-
راهب مسيحى.
=أتا-
- أتوا واتاء [أتو] الشجر: ميوه درخت آشكار شد، درخت پر بار
شد،- به وعليه: از او بدگوئى وسعايت كرد.
=أتى-
إتيانا وأتيا [أتي]: آمد؛ «كما يأتي» و«كما يلي»: بشرح زير است،- المكان: در آن مكان حاضر شد،- الرجل: نزد آن مرد حاضر شد،- الشي ء: آن كار را انجام داد،- على آخره: آن كار را تمام كرد، آن كار را اجراء كرد وبه پايان رسانيد،- عليه الدهر:
زمانه او را نابود كرد،- على الأخضر واليابس:
همه چيز را از خشك وتر نابود كرد.
=أتى-
تأتية وتأتيا الماء: مجراى آب را روان كرد.
=الإتاء-
[أتو]: مص، «إتاء الأرض»: سود زمين وحاصل آن.
=أتابك-
مربى اميران وشاهزادگان، مهتر، امير وفرمانده. اين كلمه تركى است.
=أتاح-
إتاحة [توح] ه: آن كار را آماده كرد،- ت له الفرصة: براى او
فرصت بدست آمد.
=الأتان-
ج أتن وأتن وآتن: ماده الاغ، خر ماده.
=أتاه-
إتاهة [تيه] ه: او را گمراه كرد، او را نابود كرد.
=الإتاوة-
ج أتاوى [أتو]: خراج، ماليات، رشوه، باج.
=الأتاوي-
[أتي]: غريب، بيگانه؛ «سيل أتاوي»: سيل مهيب وبزرگ كه جلوى
آنرا نتوان گرفت.
=اتأد-
اتئادا [وأد] في الامر: در كار تأمل ودرنگ كرد.
=اتأس-
اتئاسا [يأس] منه: از وى اميدش قطع شد.
=أتأم-
اتآما [تأم ووأم] ت المرأة: آن زن دوقلو زائيد،- الثوب: جامه
را با دو پارچه از روى واز پشت بافت.
=أتب-
إتبابا [تب] ه: او را ضعيف وناتوان كرد.
=الإتباع-
آوردن كلمه اى با وزن كلمه ما قبل خود براى تقويت معنى مانند:
«كثير بثير يا خبيث نبيث»؛ «إتباعا ل»: بنا بر ...
=أتبع-
إتباعا [تبع] ه: در پى او روان شد وبه او رسيد،- ه كذا: آن را به او رسانيد يا پيوست كرد.
=اتبع-
اتباعا [تبع] ه: از او پيروى كرد،- سياسة: از سياستى پيروى كرد.
=أتبل-
إتبالا [تبل] ه: او را بيمار كرد؛ «أتبله الحب او الدهر»: عشق
يا زمانه او را بيمار كرد، عقل از سر او بدر كرد.
=الاتجاه-
[وجه]: مص، ميل، جهت، سوى؛ «الاتجاه السياسي»: جهت ونزعه سياسى.
=اتجأ-
اتجاء [وجأ] التمر: خرما را ذخيره كرد.
=أتجر-
إتجارا [تجر]: به شغل تجارت وبازرگانى پرداخت. تجارت كرد.
=اتجر-
اتجارا [تجر ووجر]: مرادف (أتجر) است، خود را با داروى وجور درمان كرد.
مخ ۹
=اتجه-
اتجاها [وجه] اليه: بسوى او آمد،- له رأي: اعتقادى برايش پيدا شد.
=الاتحاد-
[أحد ووحد]: مص، گرد آمدن براى هدف معينى؛ «اتحاد الدول»: اتحاديه كشورها؛ «الاتحاد الرياضي»: اتحاديه ورزشكاران،- أو الجسم المركب (ك):
تركيب دو ماده يا بيشتر وتفاعل وبوجود آمدن ماده جديدى مانند آب كه از اكسيژن وهيدروژن تشكيل مى شود، «اتحاد الآراء»:
اتفاق آراء.
=الاتحادي-
آنكه در سازمان اتحاديه كارگران عضو باشد، آنكه به كارهاى
سياسى اختصاص يابد، آنكه پيرو يك اتحاد سياسى باشد.
=الاتحادية-
صفت (الاتحادي) است مانند اتحاديه كارگران يا اتحاديه اصناف.
=اتحد-
اتحادا [أحد ووحد]: متحد شد، متفق شد، پيمان بست؛ «اتحد
القريقان»: دو طرف با هم پيمان بستند،- الشيئان: آن دو چيز با هم يكى شدند،- به: به آن چسبيد، با آن شيئ واحدى شد؛ «اتحد الماء بالخمر»: آب ومي با هم مخلوط شدند،- القوم: آن قوم با هم متفق شدند وپيمان بستند.
=أتحف-
إتحافا [تحف] ه الشي ء وبالشي ء: آن چيز را به او ارمغان نمود،
آن چيز را به او بخشيد.
=اتحل-
اتحالا [وحل] في يمينه: در سوگند خوردن استثناء كرد مثل اينكه بگويد:
«والله افعل ذلك ان شاء الله تعالى»: بخدا سوگند آن كار را اگر
خدا بخواهد انجام مى دهم.
=أتخ-
إتخاخا [تخ] العجين أو الطين: آب خمير يا گل را زياد كرد تا
نرم شود.
=اتخذ-
اتخاذا [أخذ]: فروتنى كرد،- ه: او را قرار داد؛ «اتخذه صديقا»: او را دوست خود قرار داد، به او اعتماد كرد؛ «اتخذ التدابير اللازمة»: تدابير لازم را گرفت؛ «اتخذ موقفا»:
موقفى براى خود گرفت؛ «اتخذ قرارا»: تصميم گرفت.
=اتخم-
اتخاما [تخم ووخم] ه الطعام: غذا او را به تخمه انداخت، باعث امتلاء معده او شد.
=اتخم-
اتخاما [تخم ووخم]: مرادف (تخم) است،- من كذا وعنه: فلان چيز
باعث تخمه وناگوارى او شد.
=اتدى-
اتداء [ودي]: خون بها گرفت وطلب قصاص نكرد- اصل اين كلمه اوتدى است.
=اتدع-
اتداعا [ودع]: آرميد ودر جاى خود استقرار يافت.
=أتر-
إترارا [تر] ه: او را دور كرد،- يده: دست او را بريد.
=أترب-
إترابا [ترب]: مرادف (ترب) است.
=الأترج-
(ن): ترنج، بالنگ، ميوه ترنج.
=الأترجة-
(ن): واحد (الأترج) است.
=أترح-
اتراحا [ترح] ه: او را اندوهگين كرد.
=أترس-
إتراسا [ترس] بالترس أو غيره:
خود را با سپر يا جز آن محافظت كرد.
=أترع-
إتراعا [ترع] الإناء: ظرف را پر كرد.
=اترع-
اتراعا [ترع] الإناء: ظرف پر شد.
=الأترع-
[ترع] من السيل: سيل كه دره را از آب پر كند.
=أترف-
إترافا [ترف] الرجل: آن مرد در ارتكاب گناه اصرار ورزيد،- ه
المال: مال وثروت او را به فساد كشانيد، او را بى خيال كرد.
=الأترف-
آنكه در لبش برآمدگى باشد.
=اترك-
اتراكا [ترك] ه: آن چيز را رها كرد.
=الأترنج-
(ن): مرادف (الأترج) است.
=الأترنجة-
(ن): واحد (الأترنج) است.
=اتزر-
اتزارا [أزر]: شلوار پوشيد.
=اتزر-
اتزارا [وزر]: پيشبند بر خود بست، گناه كرد،- بثوبه: جامه خود
را بگونه پيشبند پوشيد.
=اتزع-
اتزاعا [وزع]: امتناع كرد.
=اتزن-
اتزانا [وزن]: با وقار وميانه رو شد.
=اين كلمه مطاوع (وزن) است،- الدراهم: پولها را نقد كرد،
درهمها را نقد گرفت،- الشي ء: آن چيز را وزن كرد وگرفت،- العدل: بار را با بار ديگر مساوى وبرابر كرد.
=اتسخ-
اتساخا [وسخ]: آن چيز چركين شد.
=أتسع-
إتساعا [تسع] القوم: آن گروه نه نفر شدند.
=اتسع-
اتساعا [وسع]: فراخ شد. اين كلمه ضد (ضاق) است،- النهار وغيره:
روز بلند وطولانى شد،- الرجل: آن مرد توانگر ودارا شد.
=اتسق-
اتساقا [وسق] الأمر: آن كار با نظم وترتيب شد،- ت الإبل: شتران
گرد هم آمدند،- القمر: قرص ماه تمام وكامل شد.
=اتسم-
اتساما [وسم]: براى خود سمت ونشانه اى قرار داد تا با آن
شناخته شود.
=اتشح-
اتشاحا [وشح]: نشان به گردن خود افكند.
=اتشر-
اتشارا [وشر]: خواست تا دندانهايش تعويض گردد.
=اتشق-
اتشاقا [وشق] القوم العدو بأسيافهم: آن قوم دشمنان خود را با
شمشيرهايشان بركندند،- فلان اللحم: گوشت را بريد وريز ريز كرد.
=اتصف-
اتصافا [وصف] الشي ء: آن چيز قابل وصف شد،- الرجل: آن مرد با صفات خوب خود معروف شد،- بالصفات الحميدة:
آن مرد با اخلاق نيكو وپسنديده شهرت يافت.
=اتصل-
اتصالا [وصل] بالشي ء: به آن چيز چسبيد،- اليه: به آن چيز رسيد
ودست يافت،- به تلفونيا: بوسيله تلفن با او سخن گفت،- الى بنى فلان: به قبيله فلان منتسب گرديد،- بي خبر فلان: خبر فلانى بمن رسيد،- فلان بالوزير: فلانى بخدمت وزير در آمد.
=اتضح-
اتضاحا [وضح] الأمر او الكلام: آن كار يا سخن آشكار وظاهر شد.
=اتضع-
اتضاعا
: خوارى وفروتنى نمود، در حسب خود پست وفرومايه شد،
مخ ۱۰